Mateuteu

‘I Nu‘u Sila΄, ‘oku hoko ‘a e ngaahi fakatamaki fakaenatula mo e ngaahi fakatu‘utāmaki ‘oku fakatupu ‘e he fa‘ahinga ‘o e tangata΄ ko e konga pē ia ‘o e mo‘ui faka‘aho΄. ‘E fakahaa‘i atu ‘e he ngaahi fakamatala΄ ni ‘a e founga ke ke tokanga‘i ai koe, ho fāmili΄, ho ‘api΄, pisinisi΄ pea mo ho komiunitii΄.

Mateuteu atu ke ke mo‘ui ‘iate koe pē ‘o a‘u hake ki he ‘aho ‘e tolu, pe lahi hake.

‘E uesia ‘a e tokotaha kotoa pē ‘i ha fakatamaki, ‘o kau heni ki ai ‘a kinautolu ‘oku kau ki he ngāue fakahaofi΄, ‘a ē ‘oku tau fakafalala ki ai΄. ‘I he hili pē ‘a ha fakatamaki, ‘e fiema‘u ia ke ngāue atu ‘a e kau ngāue tokoni fakavavevave΄ kia kinatolu ko ia ‘oku vivili taha ‘a ‘enau fiema‘u΄. ‘Oku ‘uhinga ‘eni ‘e ngali ‘e ‘ikai ke nau a‘u atu ki he tokotaha kotoa pē ‘i he taimi vave taha ‘e fiema‘u΄.
‘E ngali ke hili ha ngaahi laui ‘aho pea toki fakahoko mai ‘a e ngaahi sēvesi angamaheni΄. Pea neongo ‘e fakahoko mai ‘a e ngaahi sēvesi ko ‘eni΄ , ‘e kei lava ke fakangatangata pē ‘a ‘enau a‘u atu΄.
‘E lōloa ange ‘a e taimi ‘e fiema‘u ke monomono ai ‘a e ngaahi hala΄, halafakakavakava΄ mo e halanga lēlue ko ia kuo maumau΄.
Ko e taimi eni te ke pelepelengesi taha ai΄. Mateuteu atu ‘i he taimi΄ ni ke malu‘i koe, ho ngaahi ‘ofa‘anga΄ pea mo ho komiunitii΄.

Kimu‘a ‘i ha hoko ‘a ha fakatamaki

‘E fiema‘u ke ke ma‘u ‘eni:

• Ha Palani ‘a e Fāmili΄ ki ha Me‘a ‘e Hoko Fakatu‘upakē
• Ha Naunau Fiema‘u Fakavavevave ki he Mo‘ui΄
• Ha Naunau Hola Fakavavevave ‘o kapau ‘e fiema‘u ke mou fetukutuku fakavavevave.

Ko e ngaahi founga kehe ‘eni ke fakahoko ‘e he mēmipa kotoa ‘o ho ‘api΄ ke fakasi‘isi‘i‘aki ‘a e ngaahi nānunga ‘o ha fakatamaki pea mo toe vave ange ai ‘a ho‘omou toe foki ki he tu‘unga angamaheni΄.

• Vakai atu ki ho‘o kōsilio fakakolo΄ pea mo e ‘Ōfisi ‘o e Kulupu Pule ‘o e Malu‘i Fakasivile΄ felāve‘i mo e founga fakatokanga ‘oku ma‘u ‘i ho komiunitii΄ pea fakapapau‘i ‘oku mou ‘ilo ‘a e me‘a ke fai ‘i he taimi ‘oku mou fanongo ai ki he fakatokanga ko ‘eni΄
• Ako ‘a e Fuofua Tokoni΄ pea mo e Ngaahi Taukei ‘i he Hao mei΄ ha Afi. Lomi‘i heni www.fire.org.nz
• Fakapapau‘i ‘oku malu ho ‘api΄ mei΄ ha lulu ‘a ha mofuike. Lomi‘i heni www.eqc.govt.nz
• Fakapapau‘i ‘oku fe‘unga pea mo ke ma‘u ‘a e malu‘i (insurance) fakamuimuitaha΄
• Vakai‘i pe te ke hoko ko ha tokotaha ngāue‘ofa ‘i ho komiunitii΄
• ‘Ai ke ke ‘ilo pe ‘e anga fēfē ha‘o tokoni‘i ‘a e kakai kehe΄. Fakamaheni mo ho ngaahi kaungā‘api΄ mo ho komiunitii΄ ke ‘ilo ai pe ko hai ‘e ngali te ne fiema‘u ha tokoni
• ‘I he taimi ‘oku fakatau ai hao ‘api fo‘ou, fakapapau‘i ‘oku΄ ke ‘ilo ‘a e ngaahi me‘a ‘e ala fakatu‘utāmaki ‘i he feitu‘u ko ia΄. ‘Alu atu ki ho‘o kōsilio fakakolo΄ ‘o kole ke ‘oatu ha‘o LIM (pe Land Information Memorandum pe ko e Tohi Femahino‘aki ki he Kelekele΄) pe PIM (pe Property Information Memorandum pe ko e Fakamatala Femahino‘aki ki he ‘Api΄)
• ‘Ai ke ke ‘ilo ‘a e Palani Tokoni Fakavavevave ‘a e ‘Api Ngāue΄. Fakapapau‘i foki ‘oku ‘i ai ha‘o palani ki hono kei hokohoko atu ‘o ho‘o pisinisi΄ kapau ‘oku ‘i ai ha‘o pisinisi pē ‘a‘au

Lolotonga ‘a ha fakatamaki

‘E tokoni ‘a e ‘ilo ko ia ki he me‘a ke fai´ ‘i ha hoko ‘a ha fakatamaki ke ke malu mo hao ai mo ho fāmili´.
Ki ha ngaahi fale‘i fakaikiiki fekau‘aki mo e me‘a ke fai lolotonga ‘a ha fakatamaki ‘o hangē ko e tāfea, matangi mālohi pe mofuike, lomi‘i ‘a e ki‘i laine lanu pulū ‘i he tafa‘aki to‘ohema´.